Controller: studia, programy szkoleniowe, wynagrodzenia

Welche Aufgaben hat ein Controller?

Controlling umfasst den kompletten Prozess von der Zielfestlegung über die Planung bis hin zur Steuerung im Bereich der Finanz- und Leistungswirtschaft. 

Dazu gehört auch die Verantwortung für Definieren, Entscheiden, Steuern. Deshalb ist Controlling einer Führungskraft zuzuordnen. Sie muss über Ziele, Zielhöhe und Detailplanung entscheiden. Während der Manager das Geschäft betreibt und für das Ergebnis verantwortlich ist, hat der Controller die wirtschaftliche Aussagekraft und übernimmt die Verantwortung für die Ergebnistransparenz. Dieses Zusammenspiel von Management und Controller macht in der Schnittmenge das Controlling aus. 

Die Führungsarbeit ist nicht gebunden an eine bestimmte Unternehmensgröße, sondern muss auch in kleinen Unternehmen verbindlich übernommen werden. Controlling muss dabei nicht personengebunden sein. Die Führung muss sich aber an Ziel und Planung orientieren, außerdem antizipativ sein sowie adaptiv und dezentral. Ist eine Führung, die diesen Anforderungen genügt, nicht vorhanden, macht auch die Installation von Controllerdiensten keinen Sinn. 

Welche Anforderungen sollte ein Controller erfüllen?

Ein Controller muss nicht nur die Fähigkeit haben, Vorhaben und Ergebnisse zu präsentieren und auch zu erklären. Er muss sich Nachfragen stellen und zu Diskussionen bereit sein. Er ist auch häufig in der Pflicht, schlechte Nachrichten zu überbringen oder Verantwortlichkeiten einzufordern. Dazu benötigt er neben guten kommunikationen, rhetorischen und auch sozialen Fähigkeiten vor allem Durchsetzungsvermögen und Beharrlichkeit. 

Mathematische Grundfähigkeiten sowie logisches, aber auch unternehmerisches Denken (und Handeln) sind Grundvoraussetzung für erfolgreiches Controlling. Für letzteres ist eine kaufmännische Ausbildung eine gute Basis. In produzierenden Unternehmen ist technisches Verständnis unabdingbar. Die Erarbeitung von Controlling-Wissen ist darüber hinaus notwendig. Hier lernt der Controller, Instrumente einzusetzen,  Ergebnisse zu interpretieren und Maßnahmen daraus abzuleiten. Die dafür notwendigen Daten werden in der Regel über entsprechende Software ermittelt. Intensive Kenntnisse der relevanten Programme und Kommunikationsmedien gehören deshalb ebenfalls zum Anforderungsportfolio eines modernen Controllers. 

Quelle: ICV Controlling-Wiki, "Controlling"


What does a controller do? Tasks, perspectives, job chances

"A pea counter" - many thought and still think that this is a controller: Check business figures and make sure that they are correct or will be corrected. These times have been long gone. Today, the controller is a management partner, in a ideal case controller is involved in the planning and on this basis can make the figures behind the management objectives tangible, examine them, analyze, advise and, if necessary, take corrective actions. A controller recognizes also potential savings as well as development opportunities and synergies. Profitability has always top priority for a controller. In order to ensure this, controller uses their extensive tools to support them in planning, managing and reporting. The professional image of the controller is correspondingly challenging and complex.

Read about it [German]:

Berufs- und Karriereaussichten für Controller

Hier zitieren wir aus nachfolgendem Beitrag auf Karriere.de: "Erbsen zählen war gestern. Heute sind Controller mit Organisationstalent und Sinn fürs große Ganze gefragt. Wer dann noch fit in Finanz- oder Risikomanagement ist, kann sich vor Jobangeboten kaum noch retten."

Fachkräfte wieder stärker gesucht

Nach dem Einbruch infolge der Corona-Restriktionen im 1. und 2. Quartal 2020 ist der Hays-Fachkräfte-Index Finance im 3. Quartal 2020 wieder gestiegen. Stärker gefragt als in den Vormonaten sind in diesem Zeitraum Wirtschaftsprüfer, Finanzanalysten und Finanzbuchhalter. Im Vergleich zum Vorjahr waren alle Positionen im Bereich Finance deutlich weniger gefragt. Neben Finanzbuchhaltern und Bilanzbuchhaltern sind die Controller laut Hays-Fachkräfteindex von der gesunkenen Nachfrage besonders stark betroffen. 

Der Hays-Fachkräfteindex beschreibt für jedes Quartal die Nachfrage nach Spezialisten auf dem Arbeitsmarkt.  

Zum aktuellen Finance-Fachkräfte-Index von Hays

How to become a controller? Studies

There are several ways to become controllers. On the one hand, there is the possibility to acquire the necessary knowledge in a course of studies, for example by studying business administration with a focus on controlling. Within a dual studies deepening the theoretical knowledge from high schools or universities can be acquired parallel during practical training in a company.

UNIVERSITIES IN GERMANY WITH EMPHASIS ON CONTROLLING

  • Aachen 
  • Aalen
  • Ansbach
  • Aschaffenburg
  • Augsburg
  • Bad Honnef
  • Bad Mergentheim
  • Bad Reichenhall
  • Bad Sooden-Allendorf
  • Bamberg
  • Bergisch-Gladbach
  • Berlin
  • Bernburg
  • Bielefeld
  • Bocholt
  • Bochum
  • Bonn
  • Brandenburg
  • Braunschweig
  • Bremen
  • Bremerhaven
  • Brühl
  • Chemnitz
  • Coburg
  • Cottbus
  • Darmstadt
  • Deggendorf
  • Dieburg
  • Dortmund
  • Dresden
  • Düsseldorf
  • Eberswalde
  • Emden
  • Erfurt
  • Essen
  • Esslingen
  • Flensburg
  • Frankfurt am Main
  • Frankfurt, Oder
  • Freiberg
  • Freiburg
  • Friedberg
  • Friedrichshafen
  • Fulda
  • Fürth
  • Geisenheim
  • Geislingen
  • Gelsenkirchen
  • Gengenbach
  • Gießen
  • Göttingen
  • Greifswald
  • Gütersloh
  • Hagen
  • Halle an der Saale
  • Hamburg
  • Hameln
  • Hamm
  • Hannover
  • Heide
  • Heilbronn
  • Hof
  • Idstein
  • Ilmenau
  • Ingolstadt
  • Iserlohn
  • Jena
  • Kaiserslautern
  • Kamp-Lintfort
  • Karlsruhe
  • Kempten
  • Kiel
  • Kleve
  • Koblenz
  • Köln
  • Konstanz
  • Köthen
  • Künzelsau
  • Leer
  • Lingen/Ems
  • Ludwigshafen
  • Lüneburg
  • Mainz
  • Mannheim
  • Merseburg
  • Mittweida
  • Mönchengladbach
  • Mosbach
  • Mülheim an der Ruhr
  • München
  • Münster
  • Neubiberg
  • Neubrandenburg
  • Neuss
  • Neu-Ulm
  • Nordhausen
  • Nürnberg
  • Nürtingen
  • Neuss
  • Oldenburg
  • Osnabrück
  • Osterrönfeld
  • Pforzheim
  • Pfungstadt
  • Potsdam
  • Recklinghausen
  • Regensburg
  • Remagen
  • Reutlingen
  • Rheinbach
  • Riedlingen
  • Saarbrücken
  • Salzgitter
  • Sankt Augustin
  • Schmalkalden
  • Schwäbisch Gmünd
  • Schwäbisch Hall
  • Senftenberg
  • Siegen
  • Sigmaringen
  • Speyer
  • Stade
  • Stendal
  • Stralsund
  • Stuttgart
  • Suderburg
  • Ulm
  • Vechta
  • Villingen-Schwenningen
  • Weiden
  • Weingarten
  • Wermelskirchen
  • Wernigerode
  • Wiesbaden
  • Wildau
  • Wilhelmshaven
  • Wismar
  • Wolfenbüttel
  • Wolfsburg
  • Worms
  • Wuppertal
  • Zittau
  • Zweibrücken
  • Zwickau

Detaillierte Informationen zu Studienstandorten, Schwerpunkten und Hochschulen finden Sie im Hochschulkompass. 


Jak zostać controllerem? Możliwości studiowania i szkolenia

Każdy kto chce kształcić się o rozwijać w kierunku controllingu ma do wyboru bogatą ofertę szkoleń oraz studiów w Polsce. 

Akademia Controllingu Sp. z o.o.

Akademia Controllingu Sp. z o.o. zapewnia solidne wykształcenie controllerów dzięki realizacji nowoczesnych  i kompleksowych programów szkoleniowych. Tematyka szkoleń rekomendowana jest przez największe organizacje controllerów i finansistów jak: ICV, IMA, IFAC, CAM-I. W trakcie szkoleń realizowanych przez Akademię Controllingu uczestnicy rozwijają zarówno kompetencje twarde, analityczne jak i miękkie, interpersonalne.

Szkolenia realizowane są zarówno jako szkolenia otwarte jak i szkolenia zamknięte. Dla controllerów, pracowników pionów finansowych oraz menedżerów dostępne są następujące szkolenia: 

  • Controlling i nowoczesny rachunek kosztów – zasobowo-procesowy rachunek kosztów (ZPRK/RPCA)
  • Budżetowanie w przedsiębiorstwie oraz budżetowanie elastyczne (ZPRK/RPCA)
  • Controlling produkcji
  • Controlling procesów logistycznych
  • Controlling sprzedaży oraz zarządzanie kosztami i rentownością klientów
  • Komunikacja i perswazja w pracy controllerów
  • Controlling strategiczny
  • Controlling finansowy w grupach kapitałowych
  • Business intelligence w controllingu
  • Zarządzanie procesowe i mapowanie procesów biznesowych
  • Controlling projektów i zarządzanie projektami
  • Controlling dla menedżerów

Pierwszy wybór controllerów w Polsce!

Akademia Controllingu Sp. z o.o. wyróżnia się wysoką jakością merytoryczną i organizacyjną, potwierdzoną Akredytacją Wielkopolskiego Kuratora Oświaty, Certyfikatem Standardu Usługi Szkoleniowo-Rozwojowej (SUS 2.0), Członkostwem w Polskiej Izbie Firm Szkoleniowych oraz najwyższymi ocenami w ankietach ewaluacyjnych.

Programy szkoleniowe Akademii Controllingu Sp. z o.o. opierają się na licznych przykładach z polskich i międzynarodowych przedsiębiorstw. Prezentowane na szkoleniach koncepcje i rozwiązania rekomendowane są między innym przez ICV.

Akademia Controllingu Sp. z o.o. to firma szkoleniowa, która ma ugruntowaną pozycję na rynku, a jej klientami są największe polskie i zagraniczne przedsiębiorstwa.

Opiekunem merytorycznym Akademii Controllingu Sp. z o.o. jest dr Tomasz M. Zieliński, Dyrektor Zarządzający (CEO) ICV POLSKA.


Wer sich gezielt über einzelne Lehrgänge ins Controlling einarbeiten oder vertiefen möchte, für den gibt es ebenfalls zahlreiche Möglichkeiten. 

Die CA controller akademie hat sich diesem Fachgebiet voll und ganz verschrieben (Angebote in Deutsch und teilweise Englisch). Es gibt

  • Systematische Ausbildungsprogramme (Controllers Trainingsprogramm in fünf Stufen, Bank-Controllers Trainingsprogramm in fünf Stufen, Wirtschaftskompetenz für Führungskräfte, Lehrgang Certified Accounting Specialists (CAS)
  • Vertiefungsseminare und Spezialisierungen (Soziale Kompetenzen, Projekt-Controlling, Informationsmanagement und Reporting, Unternehmenssteuerung, Finanzmanagement, Rechnungslegung und Unternehmensbewertung, Controlling von Funktionsbereichen, CMA Certification for Professionals
  • Thema on Tour (Controlling unterwegs)
  • Für Einsteiger (Controlling für Nicht-Controller)
  • Online-Training (CAonAir Online Training)
  • Inhouse (Inhouse Training & Coaching)

Zur Angebots-Übersicht der CA controller akademie


Vom Controller zum Konzernchef

Gelungene Beispiele für grandiose Karrieren, die ihren Start im Controlling hatten, sind neben dem ICV-Vorstandsvorsitzenden Siegfried Gänßlen auch Dr. Richard Lutz, Kuratoriumsmitglied des ICV und seit März 2017 Konzernchef der Deutschen Bahn. 

Mehr dazu auf unseren PORTRAIT-Seiten

Ile może zarabiać controller?

Pozycja controllera na polskim rynku pracy

Pozycja pracownika na rynku finansistów jest coraz silniejsza. Konkurencja w walce o najlepszych kandydatów rośnie i widoczna jest już nie tylko w największych miastach, ale również w mniejszych ośrodkach.

Co roku obserwujemy wzmacnianie pozycji controllerów na rynku pracy. Firmy odczuwają coraz silniejszą potrzebę rywalizacji o utalentowanych pracowników, co znajduje odzwierciedlenie między innymi we wzroście wynagrodzeń.

Od zawsze do głównych zadań controllerów należało raportowanie zdarzeń historycznych, kontrola procesów finansowych oraz tworzenie analiz i sprawozdań. Obecnie zadaniem działu controllingu jest jeszcze bardziej wyraźne wsparcie biznesu poprzez udostępnianie informacji, na podstawie których można bezzwłocznie podejmować działania i na bieżąco je modyfikować. Duże znaczenie mają także odpowiednie zdolności komunikacji i przekazywania informacji. Bliska praca z biznesem wymaga również rozwiniętej inteligencji emocjonalnej oraz gotowości do wspierania w wyborze najbardziej optymalnych strategii i rozwiązań.

Za co odpowiedzialny jest controller i jakie ma perspektywy rozwoju?

Controller finansowy stoi na czele działu controllingu, który odpowiada za dostarczanie kierownictwu firmy wiarygodnych informacji niezbędnych do podejmowania strategicznych decyzji.

Specjalista ds. controllingu jest samodzielnym stanowiskiem w dziale controllingu. Osoba pełniąca tę funkcję pod nadzorem controllera finansowego lub dyrektora finansowego czynnie uczestniczy w przygotowywaniu budżetu i kontroli jego realizacji.

Wynagrodzenia i wymagania

Kandydat na controllera finansowego powinien mieć od czterech do sześciu lat doświadczenia w firmie audytorskiej lub kilkuletnie doświadczenie na stanowisku specjalisty ds. controllingu. Gruntowna wiedza z obszaru analizy finansowej, rachunkowości finansowej i zarządczej oraz doświadczenie i umiejętności zarządzania zespołem to kluczowe aspekty dotyczące tego stanowiska.

Aktualny raport Goldman Recruitment podaje, że na stanowisku controllera finansowego w zależności od wielkości firmy i usytuowania spółki na mapie Polski można uzyskać roczny dochód pomiędzy 240 tys. zł brutto (20 tys. zł na m-c) a 138 tys. zł brutto (11,5 tys. zł na m-c). Najwyższe wynagrodzenie otrzymują controllerzy w spółkach ulokowanych w Warszawie, których przychód roczny przekracza 500 mln zł.

Średnie roczne wynagrodzenie w Warszawie w zależności od wielkości spółki kształtuje się pomiędzy 204 tys. zł (17 tys. zł na m-c) a 174 tys. zł (14,4 tys. zł na m-c). Jeżeli chodzi o resztę Polski, to średnie wynagrodzenie uwzględniające roczne przychody firmy osiąga wielkość pomiędzy 192 tys. zł a 156 tys. zł rocznie.

Controller finansowy poza wynagrodzeniem podstawowym może liczyć również na premię, która wynosi od 10% - 20% wynagrodzenia.

Kandydat na specjalistę ds. controllingu powinien mieć wyższe wykształcenie, najlepiej ekonomiczne, kierunkowe. Dodatkowo mile widziane jest doświadczenie zawodowe albo odbyte praktyki w dziale controllingu lub księgowości. Specjalista ds. controllingu powinien również biegle posługiwać się arkuszami kalkulacyjnymi i bazami danych oraz posiadać ponadprzeciętne umiejętności analityczne. 

Według aktualnego raportu Goldman Recruitment pracując na stanowisku specjalisty ds. controllingu w zależności od wielkości firmy i jej usytuowania na mapie Polski można uzyskać roczny dochód pomiędzy 144 tys. zł brutto (12 tys. zł na m-c) a 72 tys. zł brutto (6 tys. zł na m-c). Tutaj również najwyższe wynagrodzenie otrzymują  pracownicy największych warszawskich firm.

Średnio rocznie specjalista pracujący w Warszawie w zależności od wielkości spółki może uzyskać dochód pomiędzy 120 tys. zł (10 tys. zł na m-c) a 105,6 tys. zł (8,8 tys. zł na m-c). Jeżeli chodzi o resztę Polski, to średnie wynagrodzenie uwzględniające roczne przychody firmy osiąga wielkość pomiędzy 114 tys. zł a 96 tys. zł rocznie.

Specjalista ds. controllingu otrzymuje premię wynoszącą pomiędzy 5% a 15% wynagrodzenia.

Wynagrodzenia controllerów poza granicami Polski

Wynagrodzenia controllerów w Niemczech istotnie przekraczają maksymalne wynagrodzenia, jakie można uzyskach w tych działach w Polsce. Wpływ na to ma prestiżowa rola controllerów, którzy w Niemczech wywierają istotny wpływ na zrównoważony rozwój i sukces organizacji oraz są partnerami biznesowymi kadry zarządzającej.

Roczne wynagrodzenie podstawowe controllerów na stanowiskach kierowniczych wynosi 92 tys. euro rocznie a specjalistów ds. controllingu 74,6 tys. euro.

Duże różnice w płacach, podobnie jak w Polsce, pojawiają się przy uwzględnieniu wielkości firmy. Controllerzy w dużych firmach zarabiają średnio 64,6 tys. euro rocznie a w mniejszych firmach 43,9 tys. euro.


Das Karriereportal Stepstone veröffentlicht regelmäßig Studien mit unterschiedlichen Schwerpunkten. Hier können Sie den jeweils aktuellen Report nach kurzer Registrierung als Whitepaper herunterladen (auf den Text klicken).

Übrigens: Buchen Sie bei Stepstone eine Stellenanzeige für Controller/CFOs, wird diese automatisch auf unserer News-Seite im Bereich "Stellenangebote" eingeblendet. Hier zeigen wir Ihnen in Zusammenarbeit mit Stepstone ausschließlich Jobs aus dem Controlling-Bereich. 


Welche Soft Skills braucht ein Controller?

Ein Controller sollte sein:

  • kommunikativ
  • exakt
  • geduldig
  • durchsetzungsstark
  • einfühlend

Ein Controller sollte kennen: 

  • den Markt seines Unternehmens
  • wirtschaftliche Entwickungen
  • Branchentrends

Ein Controller sollte können:

  • Präsentieren
  • Kostenrechnung
  • Leistungsrechnung
  • Investitionsrechnung
  • Betriebswirtschaftliche Kalkulationstechniken
  • IT-Systeme bedienen

Laut Robert Half, Personaldienstleister für Fach- und Führungskräfte u.a. im Finanz- und Rechnungswesen, werden für die Besetzung von Positionen im Controlling in der Regel Mitarbeiter mit abgeschlossenem wirtschaftswissenschaftlichem Studium gesucht. Aber auch Quereinsteiger, die sich über Weiterbildungen qualifizieren, haben zunehmend Chancen. 


Kostenrechner oder Controller?

Wer von beiden kennt das Geschäft eigentlich besser - Kostenrechner oder Controller? Prof. Dr. Dr. h.c. Jürgen Weber, Vorsitzender des ICV-Kuratoriums und Direktor des Instituts für Management und Controlling der WHU - Otto Beisheim School of Management, Vallendar - hat für das Controller Magazin, Ausgabe 6/2018, dazu einen Beitrag verfasst.

Er wirft darin einen Blick zurück auf die Entwicklung der Betriebswirtschaftlehre, die sich rund um das Kernthema Rechnungswesen entwickelt hat. Die dort tätigen Kaufleute - zu ihnen gehörten auch die Kostenrechner - genossen hohes Ansehen. Die entscheidungsorientierte Kostenrechnung der 1970er-Jahre war ein wichtiger Faktor in der Entwicklung der Betriebswirtschaftslehre, weg von der produktionswirtschaftlichen Sicht, hin zur entscheidungsorientierten.

Hier liegen, so Weber, die Anfänge des Controllings. Vom Beteiligungscontrolling dehnte es sich aus auf die Unternehmensplanung und damit auf die operative Regelsteuerung. Informationsbasis war dabei stets die Kostenrechnung. Die Folge: Kostenrechner wurden zu Instrumentenspezialisten, die Controller dagegen als Schnittstelle zum Management zu den Ansprechpartnern der Manager. 

Professor Weber erläutert im Beitrag auch, wie Controller die geforderte "Augenhöhe" mit dem Management erreichen. Er verweist dabei auch auf eigene Studien. Darin betont u.a. eine Kostenrechnerin: "Alle meine Kostenrechner kennen das Geschäft sehr gut. Die ganzen Geschäftsprozesse kennen wir besser als die Controller...". Weber weist in diesem Zusammenhang auf die Warnung hin, dass im Zuge der Digitalisierung transaktionale Prozesse und damit ein wichtiges Lernfeld aus dem Controlling genommen werden. Sein Fazit: "Es könnte also für einen Controller durchaus Sinn machen, sich wieder mehr mit Kostenrechnung zu beschäftigen und bei Business Partner nicht nur an Manager, sondern auch an Kostenrechner zu denken!"

Lesen Sie den kompletten Beitrag hier.